«
«
حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ذخیره‌ گاه زیستکره توران
حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ذخیره‌ گاه زیستکره توران

 

معرفی پروژه:

برنامه‌ی حفاظت ازیوزپلنگ آسیایی در ذخیره­‌گاه زیستکره توران بر بستری از فعالیت‌های محدود میدانی، آگاه‌سازی، آموزش و ایجاد معیشت جایگزین توسط پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی، انجمن‌های  بوم‌پژوهان و طرح سرزمین و با حمایت دفتر کمک‌های کوچک محیط زیستی برنامه عمران ملل متحد شکل گرفت. گروه اجرایی این پروژه در موسسه حیات­ وحش میراث پارسیان با باور به نیاز مبرم برای پژوهش و حفاظت منسجم در حیطه‌ های زیست‌ شناسی و اجتماعی پروژه‌ای را از خرداد ۱۳۹۲ آغاز کردند. این برنامه با نظارت مستقیم و حمایت دفتر پروژه بین­‌ا‌‌لمللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی،  اداره کل محیط زیست استان سمنان و مشارکت اداره پارک ملی توران انجام می­‌شود. مجموعه فعالیت‌های این برنامه بر پایه‌­ی تجربیات اعضا از حضور مستمر در فعالیت‌­های توران از سال ۱۳۸۴ ­است. ما در نظر داریم تا با برنامه‌­ریزی منسجم  برای پژوهش و فعالیت­های حفاظتی به الگویی برای حفاظت مشارکتی در زیستگاه­های یوزپلنگ آسیایی و زیستگاه­های کویری و نیمه کویری مشابه توران برسیم.

همکاری موسسه حیات وحش میراث پارسیان در سند فاز دوم پروژه بین المللی یوزپلنگ آسیایی

فعالیت­ های انجام شده:

نخستین گام برای حفاظت از یوزپلنگ در مجموعه حفاظتی توران شناسایی حداقل جمعیتی این جانور در منطقه بود. این بررسی با استفاده از دوربین­ های تله­ ای صورت گرفت. در مجموع تا تاریخ ۲۶/۳/۱۳۹۲، ۱۱۰ نقطه در منطقه دوربین­ گذاری شد و در ۱۸ نقطه یوزپلنگ­ ها به ثبت رسیدند. با مقایسه خال­ های این ۱۸ عکس تعداد ۵ قلاده یوزپلنگ شناسایی شدند. این تعداد نشان دهنده تمام یوزپلنگ های توران نیست و حداقل جمعیت این گونه را مشخص می­ کند. همچنین گونه های دیگری مانند پلنگ ایرانی، کفتار راه راه، کاراکال، گربه­ وحشی و گربه­ شنی، گرگ، روباه­ معمولی، شاه­ روباه و گورخر آسیایی نیز در مقابل دوربین­‌ها قرار گرفتند و داده­ های حاصل از ثبت برخی از این گونه­‌ها نیز مورد پژوهش قرار گرفت. در کنار این فعالیت، تهدیدات توران نیز مورد بررسی قرار گرفتند.

 

فعالیت­‌های در حال اجرا:

۱-  ادامه پایش جمعیتی یوزپلنگ

نقاط مشخص تردد یوز که در فاز اول تا حدود زیادی شناسایی شده‌اند به طور مداوم پایش می­‌شوند. دوربین گذاری با تکیه بر نتایج به دست‌آمده با حداقل نیرو و هزینه برای سال­‌های متوالی تکرار خواهد­شد. نتایج حاصل خلاء اطلاعاتی از روند جمعیت یوز در توران را تا حدودی پر کرده و امکان اخذ تصمیم­‌های کارآمدتر مدیریت حفاظت منطقه را فراهم می‌سازد.

۲.  بررسی دیگر جانداران منطقه

  • سرشماری زوج‌سمان منطقه به عنوان طعمه‌های یوز:

 کاهش طعمه­‌های یوز یکی از مهمترین تهدیدات یوز در ایران است. قوچ و میش، کل و بز، جبیر و آهو از علفخواران شاخص ذخیره‌گاه زیست‌سپهر توران هستند. سرشماری این گیاه‌خواران، به عنوان بخشی مهم از چرخه بوم شناختی منطقه و طعمه‌های گوشتخوارانی چون یوزپلنگ، هرساله در دو مرحله تابستانه و زمستانه توسط  اداره کل سازمان حفاظت محیط‌زیست استان سمنان صورت می‌گیرد. گروه اجرایی پروژه با همراهی داوطلبان موسسه در سرشماری تابستانه توران همراه شدند. این برنامه در صدد است تا با ادامه‌ی این همکاری و با مشاوره با متخصصان ایرانی و بین المللی به روشی معتبر و بومی شده برای توران و ایران دست یابد.

سرشماری مشارکتی علفخواران در ذخیره‌گاه زیستکره‌ی توران

  • ادامه بررسی دیگر گونه‌های شاخص منطقه:

دیگر گونه‌های منطقه از جمله پستاندارانی چون پلنگ ایرانی، گرگ خاکستری، کاراکال، کفتار راه راه، گربه­ وحشی، گربه­ شنی، شاه­ روباه و گورخر آسیایی که در بخش نخست پروژه نیز تا حدودی تحت بررسی قرار گرفته‌اند در فعالیت‌های آتی نیز مورد تحقیق قرار خواهند­گرفت. ازجمله بررسی‌های انجام شده می‌توان به برآورد جمعیت کفتار، شناسایی و بررسی روند حضور پلنگ‌های به ثبت رسیده در فاز نخست، بررسی مقایسه‌ای گوشتخواران و بررسی مقایسه‌ای مطلوبیت زیستگاه پلنگ در توران، که در قالب پایان نامه و پژوهش های دانشگاهی انجام شده­ اند، اشاره کرد.

نخستین برآورد جمعیت کفتار راه‌راه در ذخیره‌گاه زیستکره توران

۳. کاهش تعارض دام و حیات وحش در توران

  • آگاه­سازی دامداران، چوپانان، شتردارها و ساربان‌های منطقه و آموزش روش های مستقیم کاهش تعارض:

یکی از شاخص‌ترین گروه­ های هدف دامداران، چوپانان، شتردارها و ساربان‌های توران هستند. این گروه به واسطه حضور مستمر و موثر در منطقه باید از سطح آگاهی بالایی برخوردار باشند تا تعارض با حیات­وحش را به کمترین ممکن کاهش دهند. پروژه‌ی آگاه‌سازی و هم‌اندیشی با این گروه‌ها با نظارت و همکاری اداره کل  محیط­زیست استان سمنان برنامه‌ریزی شده­ است و اجرا می‌گردد.

  •  بهینه‌سازی قوانین ورود دام به مناطق و مدیریت روش‌های غیر مستقیم کاهش تعارض:

از دیگر راه‌کارهای پیشنهادی برای بهبود زیستگاه، بهبود روش دامداری است. می بایست قوانین متناسب با شرایط مناطقی مانند توران برای ورود دام تغییر کنند یا قوانینی جدید وضع گردند تا بتوان در سایه قوانین جدید برنامه­ های منظم­ تری برای حفاظت فراهم نمود. این قوانین با توان کارشناسی گروه تحقیقی و حفاظتی و با مشارکت  مستقیم کارشناسان حفاظت محیط زیست استان و محیط­ بانان منطقه و دیگر مشاوران در دست بررسی است.

گزارش نخستین کارگاه هم اندیشی کارشناسان موسسه حیات وحش میراث پارسیان با دامداران ذخیره گاه زیستکره توران

اقدامات آتی:

۱. پژوهش‌های زیست‌شناسی

  • در کنار فعالیت‌های تحقیقاتی در سطح بررسی جمعیتی یوز، کارشناسان این برنامه معتقدند که نصب گردن‌بند‌های تله‌متری، که امکان شناسایی حدود حرکت و مسیرهای طی شده توسط موجود را در اختیار قرار می‌دهد، می‌تواند یکی از روش‌های کارآمد تحقیق بر روی این گونه باشد. به ویژه انجام این عملیات بر روی یوزهای ماده منطقه، که تا کنون با تعداد کم و ثبت محدود مقابل دوربین‌های تله‌ای قرار گرفته‌اند، هرچند مشکل خواهد­بود اما می‌تواند خلا اطلاعاتی بزرگی را پر کند.
  •      بررسی میزان رقابت و تعارض حیات‌وحش و دام در منطقه:

با مشاهده آمار اخیر تلفات یوز در توران و حضور بلندمدت دام در منطقه، یک بررسی جامع برای برآورد میزان رقابت و تعارض دام و حیات‌وحش منطقه ضروری به نظر می‌رسد. این تحقیق در سطوح متفاوت از جمع­‌آوری اطلاعات پایه و مصاحبه با چوپانان و دامداران توران در قدم­های نخست و انجام بررسی­های اکولوژیک مدون پس از تامین منابع مالی در قالب یک پروژه جدید در توران انجام خواهد­شد.

نتایج حاصل از این پژوهش اطلاعات قابل ارائه‌ای از میزان رقابت دام اهلی با حیات­‌وحش بر سر استفاده از منابع طبیعی چون آب و مرتع را در اختیار می‌گذارد. همچنین با بررسی مقدماتی میزان تعارض دام و حیات وحش پایه اطلاعاتی تصمیم‌گیری برای رفع بنیادی این مشکل فراهم خواهد­شد.

۲. پژوهش اجتماعی  

فعالیت‌های حفاظتی بدون در نظر گرفتن عوامل انسانی یک زیستگاه ناقص و نا‌کارآمد خواهند­بود. از سوی دیگر مداخله در ساختارهای اجتماعی بدون بررسی دقیق و علمی شرایط محلی به کمک علوم اجتماعی اقدانی نادرست خواهد­بود و چه بسا به پیامدهای ناخواسته منفی بیانجامد. از این‌رو بررسی‌های اجتماعی برای ارزیابی نحوه نگرش بومیان منطقه نسبت به ارزش­های طبیعی توران، و نیز میزان و انگیزه‌های شکار غیر مجاز صورت خواهد­پذیرفت. این بررسی‌ها در کوتاه‌ترین زمان و با صرف بهینه‌ی منابع مالی موجود سعی در شناسایی مولفه‌های شاخص موثر بر حفاظت توران خواهند­ داشت. با تکیه بر تجربیات و نظرات کارشناسی محیط‌بانان، مدیریت منطقه و کارشناسان اداره کل استان و اطلاعات، و نیز با تحلیل و جمع‌بندی یافته‌های پژوهش‌های خودمان در مقامی خواهیم ­بود که بتوانیم راهکار­های حفاظتی مناسب­تر و با اطمینان بالاتر و پایداری بیشتر را برای حل مشکلات انسانی ذخیره‌گاه زیستکره توران معرفی و اجرا کنیم.

۳. حفاظت مشارکتی

رویکرد مشارکتی در حفاظت یکی از موثرترین و پایدارترین روش­‌هایی است که با مداخله مستقیم مردم محلی و نظارت و همکاری مسئولان هر منطقه می‌تواند به دستاوردهای برجسته‌ی حفاظتی دست یابد. به تجربه ثابت شده که چنین روش‌هایی تنها در زمانی موفق و ماندگارند که بر پایه‌ی استقبال و پیش‌قدم شدن خود محلی‌ها آغاز شوند. خوشبختانه به دنبال فعالیت‌های آگاه‌سازی و حفاظتی صورت­ گرفته در توران، گروه‌های مردمی متنوعی شکل گرفته و گروهی از اهالی منطقه برای مشارکت مستقیم در حفاظت از توران ابراز علاقه کرده‌اند. این گروه‌ها برای اقدام‌های حفاظتی نیازمند نظارت مستقیم مسئولان محیط زیست استان هستند و در عین حال آموزش‌های لازم را برای ورود به عرصه حفاظت نیاز دارند. برنامه حفاظت از یوزپلنگ در توران تلاش می‌کند تا با ایجاد ارتباط موثر بین این عناصر توانایی و ظرفیت‌های لازم را برای گروه‌های محلی مشتاق به مشارکت در حفاظت ایجاد کند.

۴. معیشت جایگزین

فعالیت‌های صورت‌­گرفته در گذشته به ویژه در روستای قلعه بالا (توسط انجمن طرح سرزمین و با حمایت دفتر کمک‌های کوچک محیط‌زیستی) برای ورود جامعه­ محلی به چرخه اکوتوریسم به عنوان یکی از روش‌های حفاظت مشارکتی بستر مناسبی را برای الگوبرداری و توسعه این نگرش ایجاد کرده­‌است. برنامه حفاظت از یوز در توران در کنار دفتر پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی به برنامه­‌ریزی برای اجرای فاز جدید این پروژه قرار دارد.

اخبار مرتبط با پروژه:

جشنواره روز ملی یوزپلنگ آسیایی در کنار ذخیره‌گاه زیستکره خار‌توران در شهر بیارجمند

دومین دوره دوربین گذاری برای برآورد جمعیت یوز در ذخیره گاه زیستکره توران

گزارش عملکرد یک‌ساله مشارکت در سند دوم پروژه بین‌المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی

مشاهده هم‌زمان چهار یوزپلنگ آسیایی در ذخیره گاه زیستکره توران

۱۷۰۰ اثر نقاشی از یوزپلنگ در نخستین جشنواره مهربانی با طبیعت در تهران

هنرمندان برجسته کشور به زیستگاه یوزپلنگ می روند

نمایشگاه نقاشی دانش آموزان مدرسه سوده به نفع یوزپلنگ آسیایی

آثار نقاشی دانش‌آموزان برای حمایت از یوزپلنگ ایرانی

جشنی برای حمایت از یوزپلنگ آسیایی در دبستان غیردولتی پسرانه جاوید 

شرکت مدیر عامل و کارشناسان موسسه حیات وحش میراث پارسیان در اجلاسی با حضور ریاست سازمان حفاظت محیط زیست

مشاهده‌ی هم‌زمان پنج یوز در توران

آگاه‌سازی عمومی توسط نصب  ده عدد بنرهای شهری و پخش تیزر در متروی شهر تهران با همکاری شهرداری تهران، شعب ملی بانک پارسیان و شعبه مرکزی بانک کارآفرین

پوستر_گوشتخواران

Share This: