«
«
همکاری در برنامه گاوبانگی
همکاری در برنامه گاوبانگی

 

بانگ “گوکَل”، امّا این‌بار نه برای شکار

شیدا عشایری، امیر‌حسین خالقی
بوم‌کلبه‌ی ترکمن
حدود ۳ دهه است که رویکرد مشارکتی در مباحث علوم حفاظت از حیات‌وحش و پارک‌های ملی مطرح شده است.
پدیدار شدن این رویکرد به حفاظت از مشاهده‌ی ناکارامدی‌های روش سنتی حفاظت در نگهداری و محافظت پایدار از عرصه‌های طبیعی-ملی و گونه‌های نادر و در خطر انقراض نشأت گرفته‌است. روش سنتی همواره وجود جوامع روستایی و بومی ساکن در حاشیه و داخل مناطق حفاظت شده از جمله پارک‌های ملی را تهدیدی جدی برای بقای آنها تلقی کرده است. این در حالیست که مردمان بومی اطراف پارک‌ها به دلیل همجواری و استمرار تعامل با پارک، طبیعتاً نه تنها بیشترین سود و زیان را تجربه کرده و می‌کنند بلکه طی نسل‌ها دانش تجربی ارزنده‌ای از این همسایگی به دست آورده‌اند. به همین علت است که پایداری برنامه‌ها و اقدامات کارشناسان و مدیران بدون در نظر گرفتن ابعاد مختلف تأثیر جوامع محلی و پارک بر یکدیگر تضمین نخواهد شد. در گذار از روش قدیمی حفاظت به روش مشارکتی، یکی از فعالیت‌هایی که می تواند شروع خوبی برای مشارکت محلّی و چه بسا حفاظت بهتر از پارک‌ها باشد اکوتوریسم است. اکوتوریسم با ایجاد درآمد جایگزین و نسبتاً پایدار برای مردم محلی، ضمن بهره‌گیری از دانش و شناخت بومی، در عمل ارزش اقتصادی، تحقیقاتی، فرهنگی، تفریحی و زیبایی‌شناختی پارک را به ایشان نمایان می‌کند.
زمان گاوبانگی (زمان مستی مرال‌ها) هر سال تهدیدی جدی برای پارک ملّی گلستان و مرال‌ها به شمار می‌رود. در سال‌های اخیر نرخ برخورد تصادفی با این حیوان بسیار کم شده و به همین سبب مشاهده‌ی آن بسیار مشکل است. هر سال در هنگام گاوبانگی شکارچیان برای شکار آسان‌تر مرال‌ها با تقلید صدای مرال نر توسط گو¬کَل هنگام تشکیل حرمسرا و نزدیک شدن به آنها، شکار این بزرگ‌ترین گوزن ایران را بر خود آسان‌تر می‌سازند. محیط‌بانان نیز هر ساله در چادرهای سازمان محیط‌زیست در چند نقطه از پارک سعی در کنترل مؤثّرتر پارک دارند. در سال گذشته مدیریت پارک و اداره کل استان گلستان با تدبیر خود برای داشتن رویکردی مشارکتی با این مسأله سعی در جلب همکاری شکارچیان برای کنترل بهتر شرایط حاکم بر پارک در زمان گاوبانگی کرد.
امسال پروژه حفاظت از پلنگ ایرانی، که بانی آن مؤسسه‌ی حیات وحش میراث پارسیان بوده است، با استفاده از ابزار اکوتوریسم و داشتن یک رویکرد مشارکتی از همین زمان پرخطر برای پارک به عنوان فرصتی مناسب برای آموزش و حضور طبیعت‌گردان علاقه‌مند و همچنین همکاری شکارچیان محلی به عنوان راهنمای طبیعت‌گردان استفاده کرد. با همین هدف در زمان گاوبانگی امسال (به مدت یک ماه از حدود نیمه‌ی شهریورماه تا نیمه‌ی مهرماه سال نود و یک) برنامه‌ی تخصّصی توسط بوم‌کلبه ترکمن ـ اقامت‌گاهی که با ایجاد الگوی طبیعت‌گردی مسؤولانه در راه حفاظت از پارک ملی گلستان، ارتقا سطح آگاهی طبیعت‌گردان و توانمند کردن جامعه محلی مجاور پارک تلاش می‌کند ـ تعریف و اجرا شد. این برنامه با استقبال و همکاری همه جانبه‌ی اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان اجرا گردید. امسال معارضان سابق به عنوان راهنمایان طبیعت‌گردان در پارک ملی گلستان حضور یافتند. از آنجایی که از محل درآمد حاصل از حضور طبیعت‌گردان در این برنامه درآمدی برای راهنمایان محلّی در نظر گرفته شد، این بار شکارچیان محلی بدون لطمه زدن به پارک، به صورت غیر مستقیم و غیر مخرب از پارک ملّی کسب درآمد کردند و خود نقش محافظان طبیعت پارک را به عهده گرفتند.
این برنامه اولین تجربه از تلاش برای استفاده از ابزار اکوتوریسم به منظور داشتن رویکردی مشارکتی برای حفاظت بود. بدون شک استمرار در اجرای فعالیت‌هایی با این رویکرد است که می‌تواند تضمین کننده‌ی موفقیت رویکرد مشارکتی در امر حفاظت باشد.
سپاسگزاری:
کمک و همکاری صمیمانه مدیر محترم پارک ملّی گلستان جناب آقای رمضانعلی رستاقی، که با اعتقاد و اعتماد خود به مشارکت در حفاظت انجام این پروژه را ممکن ساختند، قابل ستایش و قدردانیست. همچنین از حمایت‌های آقایان ممشلی و مهاجر اورسجی، مدیرکل و معاون محترم محیط طبیعی اداره کل حفاظت محیط زیست استان گلستان کمال سپاسگزاری را داریم.

 

Share This: