یوز آسیایی

 

نام علمی : Acinonyx jubatus venaticus

راسته: گوشتخواران

خانواده: گربه سانان

اطلاعات کلی

مشخصات و عادات : تنها گربه سانی است که از دور شباهت زیادی به سگ سانان دارد. دست و پای بلند، بدن کشیده و باریک، سینه فراخ و شکم بالای آن شبیه سگ تازی است ولی بر خلاف سگ سانان سر کوچک و گرد، پوزه ای کوتاه، و گوش هایی کوچک و گرد دارد .بر خلاف خال های پلنگ که درشت و توخالی است سطح بدن یوزپلنگ از خال های گرد، سیاه و توپر پوشیده شده است. در ناحیه صورت دو نوار سیاه رنگ دیده می شود که از گوشه چشم به گوشه دهان امتداد دارد و خط اشکی نامیده می شود. بر خلاف سایر گربه سانان ناخن ها جمع نمی شود. ارتفاع یوزپلنگ ۷۰ تا ۸۵ سانتی متر و وزن آن ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم است.
در شب‌هابه ویژه شب‌های مهتابی فعال است. به صورت انفرادی یا گروهی زندگی می‌کند. در زیر بوته ها، و حفره های طبیعی لانه می سازد. بینایی بسیار قوی ای دارد. معمولا طعمه را به وسیله چشم پیدا می کند، پس از انتخاب طعمه، که معمولا ضعیفترین حیوان یک گله است به صورت خمیده و از پشت موانع به آن نزدیک می شود، چنانچه طعمه مشکوک شود، مدت زیادی بی حرکت می ماند و موقعی که به فاصله بین ۲۰ تا ۱۰۰ متری برسد با سرعتی معادل ۸۰ کیلومتر و با گامهایی به طول ۷ متر به طرف طعمه می رود. دارای قلمرو است و محدوده آن را به وسیله ادرار مشخص می‌کند. حیوان بسیار آرامی است و اگر احساس خطر کند حالت دفاعی می‌گیرد و صدای پف مانندی ایجاد می‌کند ولی غرش ندارد؛ سریع ترین دونده جهان است و می‌تواند با سرعت ۱۱۰ کیلومتر در ساعت بدود اما از آنجایی که برای دویدن با سرعت بالا انرژی زیادی را مصرف می‌کند پس از دویدن به شدت آسیب پذیر می‌شود و برای این که توان ازدست رفته‌اش را بازیابد معمولا به ۳۰ دقیقه استراحت نیاز دارد.
جفت گیری یوز معمولا در زمستان شروع شده و احتمالا تا بهار ادامه می‌یابد؛ مدت بارداری حدود ۹۵ روز است که شامل یک تا شش و معمولا دو تا چهار توله است. توله‌ها در ۱۵ تا ۱۷ ماهگی از مادر جدا و حدود یک سالگی بالغ می‌شوند. طول عمر در اسارت حدود ۱۸ سال است.

‌رژیم غذایی

از پستاندارانی مانند قوچ و میش، آهو، جبیر، کل وبز و خرگوش تغذیه می‌کند.

زیستگاه

دشت‌های باز و تپه ماهورهای واقع در مناطق استپی و بیابانی

پراکندگی در ایران

استانهای سمنان و یزد و خراسان شمالی و اصفهان.

پراکندگی در جهان

پراکندگی وسیعی از شمال آفریقا، شبه جزیره عربستان تا هندوستان و ترکمنستان داشته است اما نسل یوز آسیایی در همه کشورها به جز ایران منقرض شده است.

حفاظت

تهدیدها: دشمن طبیعی یوز سگ‌های گله و پلنگ است و چوپان‌ها نیز به دلیل نگرانی بر پایه اطلاعات اشتباه مبنی بر حمله یوزپلنگ‌ها به دام‌هایشان به محض دیدن این جانور به آن آسیب می رسانند. درصورتی که یوزپلنگ حیوانی محتاط و ترسو است و هرگز به گله دام‌ها حمله نمی‌کند.

وضعیت حفاظتی: با وجودی که یوزپلنگ در فهرست حیوانات حمایت شده قرار دارد اما نسل این حیوان در سال-های اخیر به دلایل مختلف از جمله تخریب و اشغال زیستگاه توسط انسان و دام، کم شدن طعمه، شکار، حمله سگ‌های گله، خشکسالی و تصادف با اتومبیل به شدت کاهش یافته است و به شدت در خطر انقراض قرار دارد.

اقدامات حفاظتی: از سال ۱۳۸۰ اقداماتی از سوی سازمان‌های ملی و بین‌المللی برای حفظ نسل یوز آسیایی در ایران آغاز شده است که پروژه «حفاظت از یوز پلنگ آسیایی و زیستگاه‌های مرتبط با آن» که نتیجه همکاری برنامه عمران ملل متحد و سازمان محیط زیست ایران است از جمله آن می‌باشد. سازمان های مردم نهاد فعال در حوزه حیات وحش نیز د این سال‌ها فعالیت‌های متعددی صورت داده اند.

موسسه حیات وحش میراث پارسیان نخستین سازمان مردم‌نهاد ایرانی است که در کنار همکاران بین المللی (UNDP , WCS) و ملی (سازمان حفاظت محیط زیست کشور) در سند فاز دوم پروژه بین المللی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی مشارکت دارد. تعهدات موسسه به شکل کمک های نقدی و غیرنقدی از قبیل در اختیار گذاشتن نیروی کارشناسی، امکانات و منابع، و انجام فعالیت معادل ۱۰۰ هزار دلار در سه سال فاز دوم پروژه خواهد بود.

علاوه بر این همکاری، موسسه‌ی حیات وحش میراث پارسیان فعالیت‌های مشخص دیگری هم برای کمک به حفاظت از یوز انجام می دهد. از جمله می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

 – برنامه‌ی حفاظت از یوزپلنگ آسیایی در ذخیره‌ گاه زیستکره توران

 – آموزش

 – آگاه‌سازی برای عموم

 – انتشارات

 

رابطه انسان و گونه

حیوانی آرام و بی آزار است ، به انسان حمله نمی‌کند و به آسانی رام و دست آموز می-شود ؛ در ایران نگهداری و تربیت یوز برای شکار از عهد باستان تا قرن اخیر متداول بوده است و یوزهایی که در اسارت نگهداری می‌شدند بسیار بازیگوش و مانند سگ مهربان بودند.

 

Share This: